Home  > Wonen en milieu  > Wonen en ruimtelijke ordening  > Nieuwe woonvormen en betaalbaar wonen  > Woningdelen  > Lokale besturen

Lokale besturen

Waarom woningdelen stimuleren vanuit het lokaal woonbeleid?

Co-wonen, cohousing, woongroep, zorgwonen, optimalisatie grote verkaveling, hergebruik vierkantshoeves, ... er bestaan verschillende vormen van gemeenschappelijk wonen. Deze woonvormen bieden een antwoord op problemen die maatschappelijke trends met zich meebrengen: gezinsverdunning, vergrijzing, betaalbaar wonen, vereenzaming, verloedering van waardevol patrimonium, leegstand, vraag naar solidair wonen, ...

Er zijn vaak heel wat hinderpalen om nieuwe woonvormen toe te laten. De provincie creëert daarom volop een draagvlak en ontwikkelt instrumenten om het lokaal woon- en vergunningenbeleid te ondersteunen.

Projecten die de provincie ondersteunt

De provincie ondersteunt twee gemeentelijke beleidsplannen:

  1. Beleidsplan woningdelen met een knipoog naar klimaatneutraliteit (Bekkevoort)

  2. Beleidsplan woningdelen (Bierbeek).

Het proces van deze opmaak en de resultaten ervan zijn ook toepasbaar voor andere situaties/gemeenten.

Handvaten voor lokale besturen

Zowel op Vlaams niveau als op het terrein beweegt er heel wat rond alternatieve woonvormen. Verschillende initiatieven geven je als lokaal bestuur de nodige handvaten.

  • De codexwijziging van 8 december 2017 zorgt er voor dat voorschriften van verkavelingen ouder dan 15 jaar geen weigeringsgrond meer vormen. Op die manier kunnen projecten rond woningdelen toch vergund worden. Ook afwijkingsmogelijkheden van BPA's ouder dan 15 jaar geven kansen voor samenwoonprojecten.

  • Het Vlaams regeerakkoord 2014-2019 zegt dat we moeten streven naar een divers woningaanbod dat tegemoet komt aan de diverse woonwensen en innovatieve woonvormen (starterswoningen, co-housing en andere vormen van groepswonen, zorgwonen) afgestemd op de vraag. De Vlaamse regering werkt de administratieve hinderpalen verder weg.

  • Het Vlaamse parlement keurde in juli 2015 reeds unaniem de resolutie goed over het gebruik van nieuwe woonvormen.

  • Het departement Omgeving ontwikkelde een leidraad 'Gemeenschappelijk wonen' (pdf). Deze bevat een begripsverklaring, duidt de meerwaarde en de knelpunten en geeft een aanzet voor het ontwikkelen van een stimulerend lokaal beleid.

  • Het Decreet Proefomgeving Experimentele Woonvormen definieert gemeenschappelijk wonen als een woonvorm in een gebouw of gebouwencomplex dat wonen als hoofdfunctie heeft en uit verschillende woongelegenheden bestaat, waarbij minimaal twee huishoudens op vrijwillige basis minimaal één leefruimte delen en daarnaast elk over minimaal één private leefruimte beschikken en waarbij de bewoners samen instaan voor het beheer.

  • het Steunpunt wonen maakte in september 2015 een studie over gemeenschappelijk wonen.

  • Samenhuizen vzw bracht een folder uit met bouwstenen en inspirerende voorbeelden 'samenhuizen in je lokaal beleid'.

  • De provincie Antwerpen bundelt goede praktijkvoorbeelden van en voor lokale besturen in de publicatie 'Woningdelen, een aantrekkelijke en toegankelijke manier van wonen, ook binnen het huidige juridische kader.

Resolutie Vlaams Parlement [PDF, 9 blz, 202,09 KB] Studie steunpunt wonen [PDF, 95 blz, 1,27 MB] Folder Samenhuizen in je lokaal beleid [PDF, 12 blz, 2,48 MB] Studie provincie Antwerpen [PDF, 265 blz, 15,76 MB]

Hoe nieuwe woonvormen stimuleren?

Je kan als lokaal bestuur beroep doen op verschillende tools om nieuwe woonvormen te stimuleren. Ben je op zoek naar praktische tips om woningdelen in jouw gemeente te ondersteunen?

Bekijk dan zeker onze publicatie 'Gemeenschappelijk wonen'.

  • Gemeentelijke Ruimtelijk Structuurplan (GRS): in het GRS kunnen beleidsopties genomen worden m.b.t. verdichting. Zo kan je aangegeven waar meergezinswoningen toegelaten worden en hoeveel woonlagen maximaal mogen zijn. Ook kan je ervoor kiezen om waardevol erfgoed in te schakelen voor meergezinswoningen.

  • Ruimtelijke uitvoeringsplan (RUP): via een RUP voer je een bestemmingswijzigingen door om projecten gemeenschappelijk wonen mogelijk te maken op locaties waar het volgens de huidige bestemming niet kan. In plaats van het gebruik van de term eengezinswoning spreek je beter van woondichtheden of woongelegenheden. Specifieke voorschriften voor doelgroepen zijn hierbij nuttig.

    • Beleidsplan woningdelen (Bierbeek): de gemeente onderzoekt hoe ze woningdelen concreet kan toepassen. Het onderzoek moet uitmonden in enerzijds een verordening voor gewenste en vergunbare situaties en anderzijds tot een RUP voor gewenste en nog niet vergunbare situaties.
    • Beleidsplan woningdelen met een knipoog naar klimaatneutraliteit (Bekkevoort): met de opmaak van een nieuw RUP focust de gemeente op het in kaart brengen van de woningen en/of gebouwen die in aanmerking komen om op te delen in woonentiteiten. Ze stelt een ruimtelijk afwegingskader op dat herbruikt kan worden in andere gemeenten.
  • Stedenbouwkundige verordening: tijdens de opmaak van een verordening kan je als gemeente een houvast maken voor het opsplitsen van eengezinswoningen of het creëren en wijzigen van het aantal woongelegenheden.

  • Verkavelingen: klassieke verkavelingen bevatten meestal de term ééngezinswoningen als verplichte woonvorm. Om ook andere woonvormen te kunnen realiseren kan men enerzijds als gemeente zelf de voorschriften herzien of opheffen. Dit kan aan de hand van artikels 85 en 97 uit het omgevingsvergunningsdecreet. Anderzijds kan de eigenaar van een kavel binnen de verkaveling een bijstelling aanvragen. Ook kan er aan de verkaveling verzaakt worden indien alle eigenaars akkoord gaan. Meer informatie is te vinden in artikels 86 en 104 van het omgevingsvergunningsdecreet.

  • Beleidsplannen en afwegingskaders: in een lokaal sociaal beleidsplan of een woonbeleidsplan kan je als lokaal bestuur goede praktijkvoorbeelden promoten, modelcontracten en tools opstellen, een brochure rond alternatieve woonvormen opmaken, een inventaris van woningen die geschikt zijn voor woningdelen opmaken. Daarnaast kan een afwegingskader opgemaakt worden waarin kan nagegaan worden waar verdichting mogelijk en wenselijk is. Dit kan gebruikt worden als er een aanvraag binnen komt.

  • Sociale woonprojecten: als huisvestingsmaatschappij kan je gemeenschappelijke woonprojecten opzetten. Vanuit de provincie kan er een financiële ondersteuning zijn van de gemeenschappelijke delen via het reglement woonomgeving. De SHM Woonpunt Zennevallei pastte dit al toe in het project Vogelweelde. Specifiek rond projecten sociale huisvesting organiseerde de VZW Samenhuizen ronde tafels met eind 2015 als resultaat een samenvattende nota met een aantal oplossingen en good practices alsook een open brief aan de bevoegde minister.

  • Sociale verhuurkantoren: kunnen eveneens projecten rond woningdelen opzetten. Voorbeelden hiervan zijn te vinden bij het project van Huize Eigen Haard in Aarschot en SVK Hageland in Tielt-Winge.

  • Zorgwonen: de Vlaamse Codex RO voorziet de mogelijkheid om via een melding of een stedenbouwkundige vergunning zorgwonen te erkennen. Daarnaast is er door de dienst bevolking een specifieke inschrijving in het bevolkingsregister mogelijk zodat de bewoners hun sociale en fiscale rechten kunnen behouden.

Bierbeek: overzicht stand van zaken [PDF, 12 blz, 875,20 KB] Bekkevoort overzicht stand van zaken [PDF, 13 blz, 929,98 KB] Subsidie opwaarderen woonomgeving - Reglement [PDF, 4 blz, 132,32 KB] Nota projecten in sociale huisvesting [PDF, 15 blz, 230,18 KB] Open brief aan de minister [PDF, 1 blz, 85,74 KB]

Zelf projecten opzetten of stimuleren?

Enkele inspirerende voorbeelden vind je in het project Casa Cura (OCMW Leuven) en Paviljoen Maria (OCMW Zemst).

Dankzij de Vlaamse Dulomisubsidie van het Departement Leefmilieu, Natuur en Energie, konden Samenhuizen vzw en Bond Beter Leefmilieu in 2014-2015 vijf lokale woonactoren begeleiden bij het lanceren van hun project gemeenschappelijk wonen. Hieruit kwam een draaiboek en beleidsaanbevelingen uit voort.

Draaiboek voor lokale overheden [PDF, 46 blz, 15,55 MB] Beleidsaanbevelingen voor lokale overheden [PDF, 12 blz, 382,98 KB] Beleidsaanbevelingen voor de Vlaamse overheid [PDF, 17 blz, 569,45 KB]

Nuttige informatie

  • Herbestemming van oude vierkantshoeves: meer en meer hoeves komen door het stopzetten van de landbouwactiviteit leeg te staan. Wonen kan een zinvolle nieuwe toekomst geven met respect voor het behoud van het karakter van de voormalige hoeve. De folder over kwaliteitsvol renoveren in Haspengouw geeft hier meer informatie over.

  • Woningopsplitsing: het opsplitsen van een ééngezinswoning in aparte woongelegenheden kan interessant zijn voor woningen die niet meer beantwoorden aan de ruimtelijke nood van de eigenaar door bijvoorbeeld een gewijzigde gezinssamenstelling. Hier vind je een aanstiplijst en meer informatie over hoe je als lokaal bestuur met aanvragen tot opsplitsingen van woningen kan omgaan.

Kwaliteitsvol renoveren in Haspengouw [PDF, 46 blz, 13,94 MB] Brochure Stebo woning opsplitsing [PDF, 35 blz, 1,06 MB]

Extra informatie

Contact

Woningdelen, Tel. 016 26 73 56, woningdelen@vlaamsbrabant.be

Verwante pagina's

Zorgwonen

Publicaties

Woningdelen in Vlaams-Brabant

Publicaties

Tips om woningdeelprojecten in jouw gemeente te stimuleren.

In deze publicatie krijg je als lokaal bestuur praktische tips om woningdeelprojecten in jouw gemeente te ondersteunen.

Alle publicaties

Naar boven